Bu kısımda anahtar kelimelere göre konulara ulaşmanız mümkün olacak. Şu an veritabanımızı henüz oluşturmadığımız için anahtar kelimelere ulaşamamaktasınız.

  • Depresyon ölçekleri

  • Beck

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu


Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) özellikle çağımızın en sık tanı konulan psikiyatrik rahatsızlıklarından birisidir. Ergenlik öncesi dönemdeki çocuklarda görülme sıklığı %3 ile %7 arasında değişmektedir. DEHB tanısı erkeklerde kızlara oranla 2-9 kat daha sık görülmektedir. Hastalığın adından da anlaşılabileceği gibi DEHB’de dikkatin yeterince toplanamaması, hiperaktivite (küçük çocuklarda aşırı hareketlilik-ergenlerde huzursuzluk hissi) ve dürtüsellik ön plandadır.

Peki dikkatini toplamakta sıkıntı yaşayan ya da aşırı hareketli/huzursuz olan kişi DEHB midir? Aşağıda yazdıklarımla hem bu soruya cevap vermeye çalışacağım hem de DEHB’nin klinik bulgularını anlatmaya çalışacağım.


Belirtileri


Bu çocuklardaki hiperaktivite ve dikkat eksikliği okul başarılarını ve arkadaş ilişkilerini olumsuz yönde etkilemektedir. Özellikle ilkokul döneminde uyumsuz davranışlar nedeniyle hastalar polikliniğe getirilmektedirler. Ergenlik döneminde yakınma olarak, motor etkinlikte artma yerine huzursuzluk hissi olabilmekte ve ergenler riskli davranışlar (araba ve motosiklet kazaları) sergileyebilmektedirler. Daha ilerdeki yaşlarda ise dikkat eksikliği, planlarını tamamlayamama ve bir etkinliği bitirmeden diğerine geçme şeklinde belirtiler görülmektedir.

DEHB olan çocuklar okulda sınav sorularını yanıtlamak için aceleci davranırlar ancak sadece ilk birkaç soruyu doğru yanıtlarlar. Okulda kendilerine söz hakkı verilmesini beklemeden herkesten önce yanıt verirler. Evde isteklerini bir dakika bile erteleyemeyebilirler. Hem okulda hem de günlük hayatta ilişkilerinde uyum sağlamakta güçlük çekerler ve birçok sorunla karşılaşabilirler.


Riskler ve Sebepleri


Başlıca riskler şunlardır
1) Doğum öncesi dönemde toksik maddelere maruziyet, erken doğum
2) Genetik faktörler:Tek yumurta ikizlerinde çift yumurta ikizlerine göre görülme sıklığı daha fazladır. Ayrıca hiperaktif çocukların kardeşleri topluma göre 2 kat daha fazla risk altındadırlar.
3) Gelişimsel faktörler:Literatürdeki bilgiler DEHB olan çocukların doğumlarının zirve yaptığı ayın Eylül olduğunu göstermektedir. Bu durumun nedeni olarak da gebeliğin ilk 3 ayı boyunca kış dönemi enfeksiyonlara doğum öncesi maruz kalma riskinin olduğu düşünülmektedir.
4) Nörokimyasal faktörler:Beynin belirli bölgelerinde dopamin ve noradrenalinin işlevinin azalmasının rol oynadığı düşünülmektedir.


Tanısı


DSM-5 e göre DEHB tanı kriterleri şunlardır:
A. Aşağıdakilerden (1) ya da (2) vardır:
(1) Aşağıdaki dikkatsizlik semptomlarından altısı (ya da daha fazlası) en az 6 ay süreyle uyumsuzluk doğurucu ve gelişim düzeyiyle uyumsuz bir derecede sürmüştür:

Dikkatsizlik

a. Çoğu zaman dikkatini ayrıntılara veremez ya da okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerinde dikkatsizce hatalar yapar.
b. Çoğu zaman üzerine aldığı görevlerde ya da oynadığı oyunlarda dikkati dağılır.
c. Doğrudan kendisiyle konuşulduğunda çoğu zaman dinlemiyormuş gibi görünür.
d. Çoğu zaman yönergeleri izleyemez ve okul ödevlerini, ufak tefek işleri ya da iş yerindeki görevlerini tamamlayamaz (karşıt olma bozukluğuna ya da yönergeleri anlayamamaya bağlı değildir).
e. Çoğu zaman üzerine aldığı görevleri ve etkinlikleri düzenlemede zorluk çeker.
f. Çoğu zaman sürekli zihinsel çaba gerektiren görevlerden kaçınır, bunları sevmez ya da bunlarda yer almada isteksizdir.
g. Çoğu zaman üzerine aldığı görevler ya da etkinlikler için gerekli olan şeyleri kaybeder (örneğin; oyuncaklar, okul ödevleri, kalemler,kitaplar ya da araç gereçler).
h. Çoğu zaman dikkati dış uyaranlarla kolaylıkla dağılır.
i. Günlük etkinliklerinde çoğu zaman unutkandır.
(2) Aşağıdaki hiperaktivite-dürtüsellik semptomlarından altısı (ya da daha fazlası) en az altı 6 süreyle uyumsuzluk doğurucu ve gelişim düzeyine aykırı bir derecede sürmüştür:

Hiperaktivite

a. Çoğu zaman elleri, ayakları kıpır kıpırdır ya da oturduğu yerde kıpırdanıp durur.
b. Çoğu zaman sınıfta ya da oturması beklenen diğer durumlarda oturduğu yerden kalkar.
c. Çoğu zaman uygunsuz olan durumlarda koşuşturup durur ya da tırmanır (ergenlerde ya da erişkinlerde öznel huzursuzluk duyguları ile sınırlı olabilir).
d. Çoğu zaman sakin bir biçimde boş zamanları geçirme etkinliklerine katılma ya da oyun oynama zorluğu vardır.
e. Çoğu zaman hareket halindedir ya da bir motor tarafından sürülüyormuş gibi davranır.
f. Çoğu zaman çok konuşur.

Dürtüsellik

g. Çoğu zaman sorulan soru tamamlanmadan önce cevabı yapıştırır.
h. Çoğu zaman sırasını bekleme güçlüğü vardır.
i. Çoğu zaman başkalarının sözünü keser ya da yaptıklarının arasına girer (örneğin; başkalarının oyunlarına ya da konuşmalarına burnunu sokar).

B. Bozulmaya yol açmış olan bazı hiperaktif-dürtüsel semptomlar ya da dikkatsizlik semptomları 12 yaşından önce de vardır.
C. İki ya da daha fazla ortamda semptomlardan kaynaklanan bir bozulma vardır [örneğin; okulda (ya da işte) ve evde].
D. Toplumsal, okul ya da mesleki işlevsellikte klinik açıdan belirgin bir bozulma olduğunun açık kanıtları bulunmalıdır.
E. Bu semptomlar sadece bir yaygın gelişimsel bozukluk, şizofreni ya da diğer bir psikotik bozukluğun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır ve başka bir mental bozuklukla daha iyi açıklanamaz (örneğin; duygudurum bozukluğu, anksiyete bozukluğu, dissosiyatif bozukluk ya da kişilik bozukluğu).


Alttipleri


Alt tipler ise şöyle tanımlanmaktadır:

1)Bileşik tip:

Son altı ay boyunca hem A1 hem de A2 tanı ölçütleri karşılanmıştır.

2)Dikkatsizliğin ön planda olduğu tip:

Son altı ay boyunca A1 tanı ölçütü karşılanmış ancak A2 tanı ölçütü karşılanmamıştır.

3)Hiperaktivite ve dürtüselliğin ön planda olduğu tip:

Son altı ay boyunca A2 tanı ölçütü karşılanmış ancak A1 tanı ölçütü karşılanmamıştır.


Ayırıcı Tanısı


Ayırıcı tanıda düşünülmesi gereken hastalıklar
1)Öğrenme Bozukluğu (disleksi)
2)Zeka Geriliği
3)Dikkat eksikliğine yol açabilen depresyon ve kaygı bozukluğu
4)Davranım bozukluğu
5)Nörolojik Hastalıklar(epilepsi)
6)Yaygın gelişimsel bozukluklar(otizm, asperger sendromu)


Tedavisi


İlaç tedavisi DEHB’nin tedavisinde ilk sırayı almaktadır. Ayrıca ilaç tedavisinin yanında psikososyal ve tıbbi girişimleri içeren çok yönlü tedavi yaklaşımı gerekmektedir. Psikososyal yaklaşımda amaç çocuğun ev içi yıkıcı davranışlarını azaltmak yanında ebeveynlerin başetme konusunda kendilerine güvenlerini arttırma ve aile içi sorunları da azaltmaya yöneliktir.

İlaç Tedavisi

DEHB’nin tedavisinde en sık kullanılan ilaç grubu stimulanlar diye adlandırılan ilaçlardır. Bu grupta da en sık kullanılan metilfenidat grubu ilaçlardır. Piyasada bulunun Concerta ve Ritalin metilfenidat grubu içinde en sık kullanılan ve güvenirliği konusunda en çok bilgi sahibi olduğumuz ilaçlardır. Ayrıca DEHB tedavisinde son yıllarda piyasaya sürülmüş etken maddesi Atomoksetin olan Strattera’dır.


Seyri


DEHB beyinde bazı anomalilerden kaynaklanan bir rahatsızlık olduğu için belirtiler genellikle erişkin yaşta da devam eder.Hastaların bir kısmında ergenlikte bazı belirtiler azalmasına rağmen özellikle dikkat eksikliği yaşamın her döneminde sıkıntı yaratabilir.Daha küçük çocuklarda görülen hareketlilik ergenlik ve erişkinlik döneminde motor huzursuzluk şeklinde karşımıza çıkar.


Dr. Masum ÖZTÜRK


Kaynaklar

1 Amerikan Psikiyatri Birliği (2013) Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı(DSM 5) (Çev. ed: E. Köroğlu) Hekimler Yayın Birliği, Ankara, 2014

2Kaplan&Sadock Concise Textbook of Child and Adolescent Psychiatry(2009) Türkçe Çeviri(Çev. Editörü:Tumer Türkbay)Güneş Kitapevi(2012), Ankara

3Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Derneği Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Temel Kitabı,Füsun Çühadaroğlu Çetin, HYB Basım Yayın, 2008 Ankara

Not: Bu makalenin içeriği yalnızca genel bilgi verme amaçlıdır ve sağlık görevlilerinin tavsiyelerinin yerine geçecek şekilde ele alınmamalıdır. Eğer hastalık şüphesi duyuyorsanız en yakın ruh sağlığı birimine ya da sağlık kuruluşuna başvurun.




  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 14
  • 15
  • 16