Bu kısımda anahtar kelimelere göre konulara ulaşmanız mümkün olacak. Şu an veritabanımızı henüz oluşturmadığımız için anahtar kelimelere ulaşamamaktasınız.

  • Depresyon ölçekleri

  • Beck
2016-01-30 09:24:48

ERİŞKİNDE DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU (II)


Hafta başında size yazdığımız ilk yazıda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun sadece çocuklarda görülmediğini, erişkinlerde de görülebileceğinden bahsettik. Ayrıca DEHB'nin tarihçesinden risk faktörlerinden görülme sıklığından ve tanı kriterlerinden de bahsettik. Yazı dizimizin ikinci kısmında ise erişkinlik çağında görülen DEHB’nin hangi belirtilere yol açabileceğinden bahsedeceğimiz. Bizde hangi belirtiler varsa DEHB olma riskimiz mevcut bunları anlatmaya çalışacağız.
                   
                 ERİŞKİN DEHB’DE KLİNİK GÖRÜNÜM

 
Öncelikle hastalığı oluşturan dikkat, dürtüsellik ve hiperaktivitenin ne demek olduğundan bahsetmek istiyorum.
 
Dikkat
Tanım itibariyle öğrenmek için odaklanabilme becerisi ve aktif zihinsel bir süreçtir.
Bir bireyde organizasyon, öncelikleri ayırt  etme, odaklanma, uyanıklığı ayarlama, zihnin çalışma hızı ve verimi, engellenme ile baş etme sistemi, gerçekleri hatırlama, kısa süreli hafıza  ile ilintili önemli bir süreçtir.

 
Dikkat problemleri olan bireylere bakıldığında bu bireylerin:
  • Detaylara dikkat etmekte zorluk çektikleri
  • Çok fazla dikkat hataları yaptıkları
  • Başladıkları etkinlikleri bitirmekte zorluk çektikleri
  • Çok unutkan oldukları gözlemlenmektedir.
Hiperaktivite
Kişinin yaşına göre çok daha hareketli, kıpır kıpır olma, yerinde duramama, elleri ve ayakları ile oynama/oynatma, gezinme ve hareket etme isteği, uzun süre aynı yerde oturamama ile karşımıza çıkar.

Dürtüsellik
Sonunu düşünmeden eyleme geçme olarak tanımlanabilir.
DEHB’si olan bireyler dürtüsel oldukları için eylemleri sıklıkla hoş olmayan sonuçlar doğurur.
Genelde acelecidirler, bekleyemezler bu da küçük yaşlarda oyun ilişkilerinde probleme yol açar. Büyük yaşlarda da kuralların yok sayılmasına neden olur.

 
Şimdi ise bu üç alandaki etkilenme ne gibi sorunlara yol açıyor isterseniz bunlara bir bakalım.

I)DEHB-Dikkat Eksikliği Baskın Tip:
Bu bireyler genelde hayal âleminde olan, sıklıkla içe dönük, ağır, dikkati dağınık ve karar verme güçlüğü olan bazen de her işi tekrar tekrar kontrol eden bireylerdir.
Bu alt tip kadınlarda daha fazla görülür. Bu alt tipin tanısı çok sık ihmal edilir ve bu hastalar genellikle depresyon ve kaygı bozukluğu gibi başka psikiyatrik durumla karşılaştıklarında başvururlar.

II)DEHB-Hiperaktivite/Dürtüsel Tip:
Dikkat problemi olmaksızın hareketli ve dürtüselliği olan bireylerdir.

Şimdi yukarıda bahsettiğimiz sorunların nelere yol açacağından bahsedeceğiz.
 
                                  KLİNİK ÖZELLİKLER
 
1990’lı yıllardan önce DEHB daha çok çocukluk çağında görülen bir bozukluk olarak algılanıp, bu ‘’yaramaz çocukların’’  büyüyünce durulacağı kanısı hâkimdi. Ancak son 20 yılda yapılan uzun süreli takip çalışmaları ve epidemiyolojik çalışmalar bu kanının doğru olmadığını ortaya koydu.
DSÖ tarafından 10 ülkede yapılan ve 18-44 yaş arası çalışan kesimi kapsayan bir çalışma, çocuklukta DEHB tanısı almış bireylerin en az %50’sinin yetişkinlikte de bu tanıyı aldığını bildirmiştir(Fayyad,2007)
Bu yaş grubunun %3,4’ü DSM-4’e göre DEHB tanısı almıştır.
Yetişkin DEHB’lilerde DEHB’ye ait temel belirtilerin önemli bir kısmı sürmekte, bazı belirtiler olgunlaşmalarıyla ve nörobiyolojik zeminde değişimle birlikte daha hafiflemiş olarak görülmektedir. Ancak bu dönemde sorumlulukların artması nedeniyle çocukluğa oranla daha az belirti taşıyan bireylerin bile işlevlerinde aksamalar olmakta ve hayat kaliteleri olumsuz etkilenmektedir. Erişkin döneme gelindiğinde DEHB belirtilerinin kendini gösterme biçimi değişmektedir.

Çocuklarda en sıkıntılı belirtiler arasında yer alan aşırı hareketlilik; yetişkinlikte yerini iç huzursuzluğu, gerginlik, rahatlayamama, çok konuşmaya bırakmaktadır.
Örneğin DEHB’li erişkinler iş toplantısı gibi uzun süre oturmaları gereken durumlarda sıkıntı hissederler, oturdukları yerden kalkma ya da kollarını bacaklarını oynatma ihtiyacı hissederler.

Çocuklukta görülen dürtüsel davranışlar ise yetişkinlikte de görülür ve kendisini şu belirtilerle gösterir:
  • Öfke kontrol güçlüğü, gereksiz ve düşünmeden para harcama
  • Uygunsuz cinsel davranışlar
  • Sıra bekleyememe, sık atıştırma
  • Kuralları ihlal etme ve trafik kazaları
  • Sık partner ve iş değiştirme gibi.
Dikkatin kolayca dağılması ve dikkati sürdürmekte güçlük yetişkinlikte en önde gelen belirtidir.
  • Dikkatsizlik sebebiyle bu bireylerde şu belirtiler görülür:
  • Unutkanlık, dalgınlık, dinleyememe
  • Geç kalma, işlerini erteleme, başladıkları işi bitirmekte zorlanma
  • Dağınıklık, karar vermede güçlük, plan yapmakta zorlanma
  • Kitap okurken odaklanamama, işe giderken hazırlanmanın uzun sürmesi, bazen aşırı odaklanma(internet vb.)
DEHB nedeniyle tedavi arayan erişkinlerin en önemli şikâyetleri ise;
  • İşyerinde yaşadıkları zorluklar, sık iş değiştirme
  • Zamanını ve işlerini organize etmekte güçlük
  • Düşük benlik saygısı
  • Becerilerini ortaya koymada yetersizlik
  • Unutkanlık ve konsantre olamamak olarak sıralanmaktadır.
  • Duygularını kontrol etmede güçlük, önemsiz konu ve işlerle ilişkili olarak kendini üzgün, sabırsız ve öfkeli hissetme gibi
Çocukken DEHB tanısı alanların %50’sinin bu tanıyı erişkin dönemde de aldığı gösterilmiştir. Peki kim bu yüzde %50 diye sorarsanız;
  • Çocukluktaki belirtilerin şiddeti,
  • DEHB alt tipi (bileşik tipte devamlılık daha fazla),
  • Tedavi görüp görmeme,
  • Eşlik eden psikiyatrik hastalık varlığı,
  • Anne-babada psikopatoloji varlığı,
  • Psikososyal problemler
Birçok yetişkin, çocuklukta DEHB tanısı almadığı ve tedavi edilmediği için ileride diğer psikiyatrik rahatsızlıklarla karşılaşmaktadır. Eşlik eden psikiyatrik durumların araştırıldığı çalışmalarda yetişkin DEHB’lilerde bu oranın çok yüksek olduğu gösterilmiştir.
 
En sık eşlik eden psikiyatrik rahatsızlıklar ise (n:910,Grob-Lesch2013):
  • Duygudurum bozuklukları (erkek%49,kadınlarda%61)
  • Anksiyete bozuklukları (E:%22,K:%32)
  • Yeme bozukluğu (E:%1,K:%16)
  • Madde kötüye kullanımı (E:%45,K:%29)
 
Erişkin DEHB tanısı koymakta bazı güçlükler bulunmaktadır. Genellikle diğer psikiyatrik bozukluklar da benzer şikâyetleri yapabilir. Bu yüzden bu yazıyı okuyup bende de DEHB olabilir diye düşünüyorsanız mutlaka psikiyatristinize başvurun. Unutmayın hekimlik bir sanattır ve özellikle DEHB tanısı koymak ayrı bir incelik gerektirir. Çünkü yukarıda saydığımız belirtileri bir çok başka psikiyatrik bozuklukta da görebilirsiniz. Sonraki yazımızda ayırıcı tanıda hangi hastalıkları düşünmeliyizi ve son olarak da tedavide neler yapıyoruzu konuşacağız.

Hepinize mutlu bir  haftasonu geçirmeniz dileğiyle yazımıza burada son veriyoruz.
Saygılarımla

Not: Bu makalenin içeriği yalnızca genel bilgi verme amaçlıdır ve sağlık görevlilerinin tavsiyelerinin yerine geçecek şekilde ele alınmamalıdır. Eğer hastalık şüphesi duyuyorsanız en yakın ruh sağlığı birimine ya da sağlık kuruluşuna başvurun.