Alkol Kullanım Bozukluğu

alkol kötüye kullanımı

Alkol keyif verici, yatıştırıcı, uyuşturucu bazen de ilaç olarak kullanılmıştır. Alkol sağlık sorunları, trafik kazaları ,intihar, suç oranında artma, ekonomik sorunlar gibi pek çok boyutu olan biyopsikososyal bir sorundur.

Alkol kötüye kullanımında birey içme üzerindeki  denetimini kaybeder. Bazı kişiler sürekli ve düzenli içmemekle birlikte, başlayınca çok yüksek miktarda içen, içme nöbetleri olan , kendisine ve başkasına zarar verici  olabilmektedir.

Alkol kötüye kullanımı sıklıkla başka ruhsal bozukluklarla birlikte görülmektedir. Alkolizm tanısı konan kişilerde başka maddelere bağımlılık, depresyon, duygu-durum bozuklukları, anksiyete  bozuklukları, şizofreni, kişilik bozukluklukları görülebilir.

Belirtiler

ALKOL KÖTÜYE KULLANIMININ KLİNİK BELİRTİLERİ

a)İçkiye karşı aşırı bir istek ya da tutku

b)İçmeyi durduramamak ve kontrollü içmenin mümkün olmaması

c)Kesilme belirtilerinin ortaya çıkmasını önlemek ya da bu belirtileri yatıştırmak için içmek

d)İçki bırakılınca ya da azaltılınca fizyolojik kesilme belirtilerinin ortaya çıkması

e)İçkiyi artırma eğilimi ve başkalarını ağır derecede zehirleyebilecek miktarlara kadar içebilmek;tolerans oluşumu

f)Sosyal, aile, iş yaşamının gereklerini yerine getiremeyecek biçimde içmeyi sürdürmek

g)Başka ilgi ve zevklere yer vermemek

h)Bir süre bıraktıktan sonra yeniden başlayınca bağımlılık belirtilerinin  hızla gelişmesi

Risk Yaratan ve Sebep Olan Etmenler

a)Kalıtım: Alkol kötüye kullanımı olan bir babanın erkek çocuğunda alkolizm oranı normal topluma göre 4-5 kat daha fazladır.Yine tek yumurta ikizlerinde çift yumurta ikizlerine göre risk daha fazladır.

B)Irk farklılıkları: Bazı ırklarda Japon, Kore, Tayvan gibi alkole karşı bir dayanıksızlığın olduğu bilinmektedir.

C)Kişilik: Alkol kötüye kullanımı olan bireylerin engellenmeye dayanma gücü zayıf, atak, bağımlı, bencil, aşırı isteyen,  antisosyal kişilik özellikleri olduğu çeşitli çalışmalarda gösterilmiştir.

D)Refah toplumlarında alkolizm en önde gelen sağlık sorunlarından biridir. Alkolün kolay ve ucuz elde edilebilirliği ile tüketimi ve dolayısıyla aşırı alkol kullanımı da yakından ilişkilidir.

E) Stresör faktörler:Bazı bireyler anksiyete bozukluklarında, depresif bozukluklarda alkol tedavi edici amaçla kullanılabilmektedir. Fakat eninde sonunda bu tedavi edici olduğu düşünülen yol bireyi daha büyük bir soruna itmektedir.,

Tanısı

DSM-V göre

A.On iki aylık süre içinde ,aşağıdakilerden en az ikisi ile kendini gösteren ,klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da işlevsellikte düşmeye yol açan alkol kullanımı

1.Çoğu kez istendiğinden daha büyük ölçüde ya da daha uzun süreli alkol tüketimi

2.Alkol kullanmayı bırakmak için sürekli istek ya da sonuç vermeye çabalar

3.Alkol elde etmek için gerekli etkinliklere çok zaman ayrılır

4.Alkol kullanmak için büyük bir istek duyma

5.İşte ,okulda yada evdeki durumu gereği olan başlıca görevleri yerine getirememe

6.Alkolün etkilerinin neden olduğu sürekli ya da yineleyici toplumsal ya da kişilerarası sorunlar olmasına karşın alkol kullanımı sürdürme

7.Alkol kullanımı nedeniyle toplumsal,işle ilgili ya da eğlenme-dinlenme etkinliklerinin bırakılması ya da azaltılması

8.Tehlikeli durumlarda alkol kullanma

9.Yineleyici bedensel ya da ruhsal bir sorunu olduğunu bilmesine rağmen alkol kullanımı sürdürülür.

10.Tolerans gelişim belirtileri

a.İstenen etkiyi sağlamak için daha fazla alkol kullanım isteği

b.Aynı ölçüde alkol kullanımına karşın daha az etki sağlanması

11.Yoksunluk belirtilerinin gelişmiş olması

Ayırıcı Tanısı

Diğer psikotik bozukluklar: Alkol kullanım bozukluğu belirtileri (intoksikasyon / yoksunluk olanlar da dahil) diğer psikiyatrik bozuklukların belirtileri ile karıştırılabilir. Ayrıca, birçok psikiyatrik bozukluk (örneğin, şizofreni, bipolar bozukluk, TSSB) alkol kötüye kullanımı ve bağımlılığına ile eşlik edebilir. Farklılaşan belirti ve semptomlar mevcut psikiyatrik bozukluğun tipine bağlıdır. Kesin tanı sıklıkla zordur. Aktif alkol kullanmaya devam eden insanlarda altta yatan psikiyatrik tanıyı koymak için  gözlem yapmak gerekebilir.

Diğer madde kullanım bozuklukları:Sakinleştirici madde veya ilaçlar (örneğin, benzodiazepinler, barbitüratlar, opioidler) alkolden çok daha uzun süreli etkilere sahip olabilir. Bu tür maddelerin alkol ile birlikte kullanımı aşırı doz komplikasyonları (stupor, koma, solunum depresyonu) için önemli bir risk oluşturabilir.

Tedavisi

İlaç Tedavisi

Disulfiram: Disulfiram karaciğerde alkol yıkımını asetaldehit aşamasına durdurur. Kanda asetaldehit miktarı artar. Alkol tüketme isteği olduğunda ve disülfiram kullanımı devam edildikçe içkiden uzak durma süresi artar. Hastaya disülfiram aldığı sürece alkol alamayacağı,aldığında zehirlenme belirtileri olacağı,fazla aldığında da ölüm olabileceği açıklanmalıdır.

Nalterkson: Alkol opioid reseptörleri üzerine etkilemektedir. Bir opioid reseptör antagonisti olan naltrekson yeniden nüksü önlemede etkindir. Naltrekson  içme isteğini,alkolden alınan zevki,alınan alkol miktarını,içilen gün sayısını azaltmaktadır.

Akamprosat: Akamprosat alkolü bırakmış olan bireylerde içme isteğini azalttığı gösterilmiştir.

Psikososyal Yaklaşım

a)Kısa girişim: Alkol kullanım sorunları olan hastalar belli sayıda (3-10) görüşme yapılarak bir yaklaşım uygulanır.

b)Sağaltım isteğini  artırıcı yaklaşım:Bu yaklaşım,alkol kullanım bozukluğunda kullanılan sistematik bir girişim modelidir. Amacı sorunlu içicilerde içme davranışının değişmesini sağlamaktır.

c)Bilişsel davranışçı sağaltım: Bilişsel davranışçı yöntemle stres yönetimi ve dürtü kontrol becerilerinin geliştirilmesi hastanın yeniden içmeye başlamasının önlenmesinde oldukça etkili olmaktadır.Bu sağaltımda hastanın davranış ve düşünce örüntülerinin değiştirilmesi hedeflenmektedir.

Koruyucu önlemler

A)Alkolün elde edilebilirliğini kısıtlamak: Alkol üretimini ,satımını,satış günlerini,saatlerini,satış yerlerini kısıtlamak;satılacak kişileri denetlemek göz önünde bulundurulmalıdır.

B)Alkole karşı isteği azaltma önlemleri: Alkolün sağlığa etkilerini eğitimle topluma iletmek,alkolü almayı teşvik eden toplumsal değerleri,koşulları değiştirmek,alkole karşı çıkan değerleri sağlamlaştırmak sayılabilir.

Hastalığın Seyri

Zararlı veya sorunlu alkol kullanımı olan hastalar, kısa süreli müdahalelerden büyük ölçüde faydalanabilir, alkol kullanımlarını önemli ölçüde azaltabilir. Bu hastaların az bir kısmı alkol kullanımında ilerlemeye devam eder ve sonunda alkol bağımlılığı gelişir.

Alkol kullanım bozukluğu kronik bir seyir izlemektedir. Tedavi durumu olumlu yönde etkilerken, özellikle tedavinin başlamasından sonraki ilk 12 ayda nüks sık görülür.  Bununla birlikte, tekrarlayan nüksler yaşayan hastalar bile, tedaviye devam eden veya epizodik tutulumdan ve 12 aşamalı destek gruplarının (ör., Adsız Alkolikler Anonim [Alkolikler Anonim) kullanımından fayda sağlayabilir. İlaç tedavileri,  gösterilen etkinliklerine rağmen, alkol kullanım bozuklukları için nispeten az kullanılmaktadır.  Psikososyal müdahalelerin kullanımını farmakoterapi ile birleştiren tedavi, tek tür tedavinin kullanımından daha etkilidir. Kombine tedavi alkol kötüye kullanımında standart tedavi olarak kabul edilmekteir.

Kaynaklar

1.DSM-5 Tanı ölçütleri başvuru el kitabı. Hekimler Yayın Birliği Yayıncılık, 2013.

2.ÖZTÜRK, M. Orhan; ULUŞAHIN, Aylin. Ruh sağlığı ve bozuklukları. Nobel Tıp Kitabevleri, 2014.