Deliryum

Deliryum

Deliryumun başlıca belirtileri dikkatin odaklanmasında, sürdürülmesinde bozuklukla birlikte görülen bilinç bozukluğu; bilişte demansla açıklanmayan akut (saatler veya günler süren) değişikler ve zihinsel durumda gün boyu süren dalgalanmalardır.

Deliryumun prevalansının  %10 ile %51 arasında ve insidansının %4 ile %31 arasında olduğu görülmektedir.Yoğun bakım ünitelerinde bu oran % 80 lere ulaşabilmektedir.

Belirtiler

Deliryumlu hastaların dikkati odaklama, sürdürmesinde değişiklikler olur. Dikkatleri dağılır, bellekleri zayıftır. Duygulanımda labilite, psikomotor anormalikler, yanlış yorumlama ve varsanılar gelişir. Kısa zaman dilimleri içinde endişe, korku, apati, kızgınlık, öfori, disfori, sinirlilik mevcuttur. Çoğunlukla görsel halusinasyonlar görülür.Hastalar konfüzyon, dezoryantasyon yönelim bozukluğu yaşarlar. Hastalar damar yolunu, kataterleri, EKG bağlantılarını ve diğer tüpleri çekmeye çalışabilirler.

Hiperaktif alt tipte hastalar psikomotor olarak aktif, uyanık, huzursuz ve heycanlıdır, yüksek sesle ve basınçlı konuşurlar.

Hipoaktif alt tipte ise psikomotor olarak yavaş,sessiz ve geri çekilmiştir,uyanıklığı azalmış ve az konuşur.

Risk Yaratan ve Sebep Olan Etmenler

Deliryum öyküsü

Bilişsel bozulma

Kötü beslenme

70 yaş üzeri

Alkol kötüye kullanımı

Hipertansiyon

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı

Sigara içme öyküsü

Çoklu ilaç kullanımı

Tıbbi hastalık

Tanısı

Dikkat sağlama ve odaklama yeteneğinde meydana gelen dalgalanmaların ve bilişsel işlev bozukluklarının belirlenmesi tanıda önemlidir. Deliryum sürecinde arada hastanın düzeldiği zaman dilimlerinin olması tanı koyma aşamasında zorluk oluşturabilir.Bu nedenle alınan öykünün önemi büyüktür. Uyku uyanıklık döngüsünde bozukluk, parçalı uyuma, gündüz ve gecenin tersine dönmesi, gün içinde sedasyon ve gece süresince canlanma şeklinde gözlenebilir.

DSM-V göre deliryuma bakacak olursak

A)Dikkati belirli bir konu üzerinde odaklama,sürdürme yada yeni bir konu üzerine kaydırma becerisinde azalma ile giden bilinç bozukluğu

B)Bu bozukluk kısa bir süre içinde gelişir (genellikle saatler,birkaç gün içinde),temel dikkat ve ayrımında olma düzeyinde bir değişiklik vardır ve gün içinde dalgalanmalar gösterir.

C)Bilişte ek bir bozukluk (bellek bozukluğu,yönelim bozukluğu, dil, görsel-uzamsal  yeterlilikte bozukluk)

D)Daha önceden var olan ,yerleşik ya da gelişen demans ile açıklanamayan algı bozukluklarının ortaya çıkması

E)Öykü ,fizik muayene ya da laboratuvar bulgularında,bu bozukluğun genel tıbbi bir durumun doğrudan fizyolojik etkili olduğuna ilişkin kanıtlar vardır.

Ayırıcı Tanısı

Demans :Deliryum ve demans ,yönelim bozukluğu ve kısa süreli bellek ile ilgili zorluklar gibi, çakışan semptomlar nedeniyle karıştılabilir. Demansta semptomlar yavaş gelişir. Bu süre aylar ile yılları alabilir. Dikkat genelde korunur. Genelde uzak bellek bozulmuştur. Parçalı bir uyku gözlenir, düşünceler fakirleşmiş ,farkındalık değişmez, tepki zamanı genellikle normal sınırlar içinde olur.

Şizofreni:Bellek problemleri ve yönelim bozukluğu deliryumda daha sık gelişir. Deliryumdaki sanrılar şizofrenideki kadar sistemik ve tuhaf değildir. Başlama hızı ve dikkatteki dalgalanma yine ayırt edici önemli bir noktadır.

Tedavisi

Deliryum tedavisinde başlıca dikkat edilmesi gereken noktalar, deliryuma neden olan sebepleri bulmak; hastayı, aileyi, personeli bilgilendirmek; deliryum ile ilişkili davranış bozukluklarının semptomatik tedavisini gerçekleştirmektir.

Farmakolojik tedavi: Bu alanda özellikle yüksek potanslı tipik antipsikotikler kullanılmaktadır. Bunların başında haloperidol  gelmektedir.

Atipik antipsikotikler de kullanılmakta fakat yeterli deneyim yoktur. Ayrıca atipik antipsikotiklerin parkinsonizm ve akatizi gibi yan etkileri deliryumu daha karmaşık hale getirmektedir.

Ayrıca benzodiazepinlerde özellikle kısa etkili olanları ajite hastalarda kullanılabilmektedir(lorazepam ve oksazepam).

Elektrokonvulsif tedavi: Diğer yaklaşımlar işe yaramadığında bir tedavi seçeneği olarak akılda bulunmalıdır.

Hastalığın Seyri

Deliryumun semptomları genellikle 3 ile 5  gün arasında sürmektedir. Fakat şiddetli belritileri olan  bazı hastalarda 6 ve 8nci haftalarda halen belirtiler devam etmektedir.

Kaynaklar

1 ÖZTÜRK, M. Orhan; ULUŞAHIN, Aylin. Ruh sağlığı ve bozuklukları. Nobel Tıp Kitabevleri, 2014.

2 DSM-5 Tanı ölçütleri başvuru el kitabı. Hekimler Yayın Birliği Yayıncılık, 2013.

3